Anna Hazuka: Jesteście małżeństwem od osiemnastu lat. Pamiętacie jeszcze czasy, kiedy telefon w waszym domu służył wyłącznie do dzwonienia?
Dawid Rusek: Pamiętamy, choć coraz bardziej mgliście, co samo w sobie jest dość wymowne. Kiedy się poznaliśmy, mój telefon miał klawiaturę, musiałem skrupulatnie liczyć znaki w smsach, a czekając na Agę przed randką pogrywałem w węża. Do dziś mam szufladę, w której leżą dwa aparaty z Ery Sprzed Smartfona, i to właśnie z niej wyjęliśmy telefon, który dziś służy naszym dzieciom, jeśli jest taka potrzeba. Okazuje się, że hodowanie osławionej szuflady z „przydasiami” raz na dwadzieścia lat naprawdę się opłaca [śmiech].
Agata Rusek: A ja z tamtych czasów jako błogosławieństwo wspominam to, że telefon wisiał na ścianie w przedpokoju i nie dało się z nim nigdzie zaszyć ani przepaść. Nikt nie mógł w połowie zdania sięgnąć do kieszeni i „tylko coś sprawdzić”, a najdłuższa rozmowa kończyła się w chwili, gdy ktoś z domowników przechodził przez przedpokój i wymownie patrzył na zegarek.
Powiedzieliście mi na wejściu, że dla Was technologia częściej staje się murem niż przydatnym narzędziem. Mur to mocne słowo. Nie za mocne?
Agata Rusek: No cóż, na pewno jest to nasza osobista perspektywa i na pewno w ostatnich latach odkrywamy, że jak najbardziej adekwatna w naszym małżeństwie. Mur to przede wszystkim coś, co oddziela. Można go budować celowo, ale ten, o którym mówimy, rośnie zwykle zupełnie niepostrzeżenie, z cegiełek, które na pierwszy rzut oka wyglądają niewinnie, ba!, nawet całkiem atrakcyjnie i zabawnie. Jak te śmieszne rolki z kotkami [śmiech]. Pewnego wieczoru dwoje ludzi orientuje się, że tak się wkręcili w migoczący świat z ekranu, że nie mają języka do rozmowy ze sobą. Ni stąd ni zowąd stoi między nimi bariera, przez którą przestali się widzieć naprawdę, choć wciąż siedzą na tej samej kanapie. Najpierw pojawia się dystans, często porównywanie (z mężem koleżanki z Facebooka, co to zawsze przynosi jej kwiaty po pracy), a potem coraz trudniej się dogadać, bo każde zdanie trzeba przepychać przez szum, który oboje nosimy w głowach. Pojawia się przebodźcowanie. Rozmowy kurczą się do logistyki: kto odbiera dzieci, co kupić, kiedy przegląd samochodu, a wszystko toczy się częściej na whatsappie, niż oko w oko z czułym całusem w czółko na dzień dobry w bonusie…
Dawid Rusek: Ten mur może mieć też bardzo cielesny wymiar. Ręka, która trzyma telefon, nie wyląduje na kolanie żony, a wzrok wbity w ekran nie odpowie na jej uśmiech. Wiesz, co mówią badania par, które w pierwszych miesiącach pandemii siedziały w zamkniętych mieszkaniach? Okazało się, że im częściej ktoś czuł się zbywany przez telefon partnera, tym bardziej brakowało mu czułości: przytulenia, uśmiechu, drobnych gestów sympatii. A ten niedosyt czułości przekładał się na niższą satysfakcję ze związku, i to u obojga małżonków. Takie samonapędzające się koło. Kryzysy wybuchały także tam, gdzie dotąd relacja układała się całkiem obiecująco.
Agata Rusek: Kiedy mój dotyk kilka razy trafia w pustkę, bo mąż akurat odpisuje na Bardzo Ważną Wiadomość, następnym razem po prostu nie wyciągam ręki… Tak to przynajmniej działa u nas…
Macie więcej twardych danych na podtrzymanie tezy o technologii jako muru między nami?
Agata Rusek: Danych jest więcej, niż jesteśmy w stanie przeanalizować [śmiech]. Weźmy taki: phubbing, czyli zbywanie drugiego człowieka na rzecz telefonu. James Roberts i Meredith David z Baylor University opisali cały łańcuch, który się uruchamia, gdy ktoś w trakcie rozmowy zerka w telefon: takie dzielenie uwagi w trakcie wspólnego czasu rodzi konflikty, konflikty obniżają satysfakcję ze związku, a za nią spada zadowolenie z życia i rośnie liczba objawów depresyjnych. W ubiegłym roku ukazała się metaanaliza obejmująca 52 badania i prawie dwadzieścia tysięcy osób, która pokazuje to samo w szerokim planie: phubbing idzie w parze z mniejszą satysfakcją małżeńską, słabszą intymnością i bliskością, a także z częstszymi konfliktami i zazdrością.
Dawid Rusek: A mimo iż nie brakuje twardych danych, że – ujmijmy to szeroko – smartfony szkodzą naszym relacjom, nie widać, żebyśmy rzeczywiście używali ich mniej.
Agata Rusek: Oczywiście z tego typu badaniami społecznymi trzeba ostrożnie. Większość z nich bazuje na współwystępowaniu pewnych czynników, więc trudno rozstrzygnąć, czy telefon psuje związek, czy ludzie, którym w związku jest źle, chętniej uciekają w ekran; podejrzewam, że działa to w obie strony. Ale jeśli nie poświęca się temu realnie czasu i swojej uwagi, no to mur między nami z tych elektronicznych cegiełek może pojawić się zupełnie niepostrzeżenie.
Czyli mówicie, że technologia jest podstępna…
Agata Rusek: Bardzo. Podstęp polega na tym, że żaden współczesny wynalazek reklamowany jako udogodnienie dla człowieka, nigdy nie przychodzi z neonowym napisem „chcę zagarnąć twoją uwagę”. Nikt nie siada wieczorem przy stole i nie ogłasza z nadzieją, że od dziś przestajemy ze sobą rozmawiać. A zobacz, jak łatwo wpaść w szpony scrollowania! Sięgasz po telefon, żeby sprawdzić pogodę, a wracasz „na ziemię” po dwudziestu minutach, znając przepis na ramen, opinię nieznajomego człowieka o polityce zagranicznej i zdjęcia z wakacji koleżanki z liceum twojej mamy. W tym czasie mąż być może zdążył ci opowiedzieć coś ważnego z jego dzisiejszego dnia, ale ty mechanicznie kiwałaś głową i po prawdzie nie jesteś w stanie przytoczyć jednego zdania z jego relacji.
Dawid Rusek: Technologia przychodzi też z całym pakietem przekonań, które odbijają się na małżeństwie, na czele z tym fundamentalnym, że trzeba być zawsze dostępnym i odpowiadać na każdy komunikat z szybkością Strusia Pędziwiatra. Najwięcej tracimy na drobiazgach, które tylko udają drobiazgi. John Gottman, który od dziesięcioleci bada pary, mówi o tzw. „zaproszeniach do kontaktu” typu: ktoś pokazuje ptaka za oknem, wzdycha nad rachunkiem albo opowiada głupi dowcip z pracy. Pojawia się pytanie, ile takich zaproszeń spotyka się z reakcją, czyli z podjęciem rozmowy, interakcji. W jednym z jego badań małżeństwa, które po sześciu latach nadal były razem, odpowiadały na takie zaproszenia w 86% przypadków, a te, które się rozwiodły, w 33%. Smartfon jest idealnym urządzeniem do ignorowania takich “zaproszeń do kontaktu”. Żona coś mówi, ja nie reaguję, ona wzdycha sfrustrowana, ale ja nawet nie zauważyłem, że właśnie odrzuciłem jej zaproszenie do niezobowiązującej, ale umacniającej naszą intymność rozmowy.
No tak. Taką wrażliwość na drugiego tka się przecież z subtelności, które uczymy się rozpoznawać latami…. A dziś rzeczywiście dość łatwo dać się zdominować kakofonii, która płynie z ekranu.
Agata Rusek: Do tego dochodzi emocjonalna karuzela, którą sobie non stop fundujemy: zobacz, w kilka minut przewijania Facebooka potrafimy przeżyć cudzy poród, awanturę polityczną i reportaż z wojny. Głowa trenowana na takim tempie siłą rzeczy zaczyna źle znosić wszystko, co trwa dłużej niż rolka. A rozmowy z najbliższymi, zwłaszcza te budujące więź, powinny toczyć się wolniej. Sama raz po raz widzę na sobie ten mechanizm: Dawid opowiada historię z pracy od początku, z dygresjami, dziecko jęczy charakterystyczną “mamozę” z cyklu: “a on mi zabrał czerwony mazak”, a ja myślę, że jeszcze muszę coś skomentować na trzech grupach rodzicielskich – w takich momentach bardzo szybko pojawia się we mnie przykre uczucie i napięcie, że zaraz zacznę krzyczeć. W niedzielę, kiedy świętujemy, a moje i męża telefony “odpoczywają” w “hotelu” dla smartfona, mam zdecydowanie więcej cierpliwości. Myślę, że nie przypadkiem.
Dawid Rusek: Badania zresztą też to wyraźnie pokazują. W pewnym eksperymencie przeprowadzonym na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej uczestnicy przez tydzień mieli włączone wszystkie powiadomienia i telefon pod ręką, a przez kolejny tydzień telefon wyciszony i odłożony dalej. W tygodniu z powiadomieniami zgłaszali wyraźnie więcej rozkojarzenia i nadpobudliwości. Psychologowie z Temple University zauważyli z kolei, że osoby, które najczęściej sięgają po telefon, słabiej panują nad impulsami i trudniej im poczekać na coś, co jest warte czekania. Wieczorem człowiek przychodzi więc do żony z głową, która przez cały dzień była szarpana za rękaw, i nic dziwnego, że łatwiej mu o warknięcie niż o pytanie, jak minął jej dzień.
Wasze dzieci nie mają własnych smartfonów. Budzicie zdziwienie?
Agata Rusek: Zależy od środowiska. Są miejsca, gdzie jawi się to coraz wyraźniej jako trend i nie dostajemy na wejściu etykietki “amisze”, ale np. w swoich klasach nasze nastolatki są jedynymi bez smartfona i tu reakcje innych rodziców bywają różne. To była nasza wspólna, małżeńska decyzja i nadal uważamy ją za bardzo dobrą. Dzieci mają w domu stary telefon z klawiaturą, który mieszka na półce i służy nam zazwyczaj jako „stacjonarny” dla kolegów i koleżanek. Tak, tak. Ten wygrzebany z półki z “przydasiami”, musiałam mężowi zwrócić honor [śmiech].
Dawid Rusek: Przy czym myślę, że warto powiedzieć, że ta decyzja zobowiązuje przede wszystkim nas, bo dzieci doskonale widzą, które z nas sobie z ekranem nie radzi, i komentują to z bezlitosną precyzją.
Czyli pierwsza linia frontu przebiega w małżeństwie, a dopiero potem w pokoju dzieci?
Agata Rusek: Tak to widzimy i dlatego zależy nam, żeby rozmawiać o tym właśnie z małżeństwami. O dzieciach i ekranach mówi się dziś sporo, czasem wręcz z paniką. O tym, co ekran robi z relacją dwojga dorosłych, którzy kiedyś obiecali sobie wierność do końca życia, mówi się znacznie rzadziej, może dlatego, że to temat mniej wygodny i oczywisty. Łatwiej martwić się o czternastolatka z TikTokiem, niż przyznać, że samemu zasypia się z telefonem w ręku, plecami do męża.
“Magnifica humanitas” przeczytana?
Agata Rusek: Oczywiście! Czytałam ją z ołówkiem w ręku i z rosnącym poczuciem, że to powinna być nasza wszystkich lektura obowiązkowa.
Dawid Rusek: Mnie najbardziej została z niej papieska zachęta, żeby chronić przestrzenie, w których obecność fizyczna pozostaje niezastąpiona. Leon XIV na pierwszym miejscu wymienił wspólny stół, a ja widzę, jak w tym roku trudno nam dzień w dzień przy tym stole usiąść całą rodziną, bo pęd naszego życia jest jakiś szalony. Papież pisze też o budowaniu więzi przez słuchanie i poświęcanie sobie czasu, aż po wspólne „tracenie czasu”. Czy chodzi mu o zbiorowe scrollowanie na kanapie? Nie sądzę…
Agata Rusek: Mnie z kolei bardzo uwiera papieskie pytanie o to, czy w drugim dostrzegamy twarz, czy wyłącznie funkcję. Bywa, że w domu nabiera to bardzo konkretnego wyrazu: czy jeszcze widzę męża, czy już tylko kierowcę, dostawcę zakupów i osobisty helpdesk przy problemach z komputerem…
28 listopada na konferencji “Małżeństwo – Zbudujmy się” we Wrocławiu poprowadzicie panel o wpływie technologii na intymność w związku. Zdradzicie jakieś szczegóły, co się na nim wydarzy?
Dawid Rusek: Mogę zapewnić, że nie będziemy nikomu zabierać telefonów.
Agata Rusek: Za to podzielimy się tym, co sprawdza się w naszej relacji – ale oczywiście dopiero po tym, jak pokażemy, gdzie sami polegliśmy w starciu z technologią i o co wciąż się potykamy. Z doświadczenia wiemy, że nic tak nie buduje innych jak świadectwo, gdzie i na czym się ktoś wyłożył [śmiech]. Gotowych recept w każdym razie nie przywieziemy. Za to opowiemy trochę o tym, co wiemy z badań, a trochę o tym, czego nauczyliśmy się na własnej skórze, czasem dość boleśnie, a czasem całkiem zabawnie.
Dawid Rusek: I co ważne, nie zamierzamy mówić wyłącznie o telefonach. Technologia w małżeństwie to dużo szerszy temat: seriale oglądane na dwóch osobnych ekranach, komunikatory, w których kłótnie żyją dłużej niż same kłótnie, czy sztuczna inteligencja, której ludzie coraz chętniej się zwierzają. Temat, którego na pewno nie wyczerpiemy, ale wierzymy, że zainspirujemy uczestników naszego panelu do bardzo budujących dialogów w zaciszu własnego domu.
Zapisy przez internet?
Agata Rusek: Tak. Ale wydarzenie będzie miało bardzo konkretny i namacalny wymiar w realu: aula PWT we Wrocławiu, 6 godzin inspirujących rozmów o cementowaniu więzi małżeńskiej [śmiech].
Konferencja „Małżeństwo – zbudujmy się” odbędzie się w sobotę 28 listopada 2026 r. w godz. 9:00-15:00 w auli Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu.
Panel Agaty i Dawida Rusków „Gdy technologia staje się murem – o tym, jak pielęgnować intymność w dzisiejszych czasach” to jedno z czterech spotkań panelowych w programie. Każdy uczestnik wybiera jeden panel podczas zapisów, a liczba miejsc w grupach jest ograniczona.
Bilet kosztuje 100 zł od osoby, zapisy są indywidualne i trwają do wyczerpania miejsc:
https://spotkaniamalzenskie.wroclaw.pl/malzenstwo-zbudujmy-sie/
Organizatorem wydarzenia jest Wrocławski Ośrodek Spotkań Małżeńskich, współorganizatorami Duszpasterstwo Rodzin Archidiecezji Wrocławskiej oraz Kościół Rektoralny św. Macieja Apostoła we Wrocławiu. Patronat medialny nad konferencją objęły m.in. DEON.pl, Stacja7, Gość Niedzielny, Niedziela i miesięcznik List do Pani.
Agata Rusek – publicystka DEON.pl, współautorka cyklu „Katoliczka w sieci”, doktorka nauk społecznych, w internecie tworzy treści poświęcone wierze, macierzyństwu i małżeństwu jako @dobra.wnuczka i @katoliczkawsieci.
Dawid Rusek – przedsiębiorca, muzyk, absolwent Szkoły Uwielbienia „Przebudzenie”. Razem z żoną od lat zaangażowani w działalność stowarzyszenia Spotkań Małżeńskich i we wrocławskiej Wspólnocie Jednego Ducha. Razem tworzą projekt muzyczny Ana Selah.
Anna Hazuka – żona Wojtka, mama pięciorga dzieci. Prawniczka, która porzuciła paragrafy dla dziennikarstwa, coachingu i psychologii. Autorka bestsellerowej „Drugiej” i jej kontynuacji, „Pierwszej”.