Dwanaście muzycznych premier. Edyta Stein inspiruje artystów

Koncertowe prawykonanie utworów miało miejsce w kościele pw. św. Michała Archanioła na wrocławskim Ołbinie.fot. archiwum projektu

Koncertowe prawykonanie utworów miało miejsce w kościele pw. św. Michała Archanioła na wrocławskim Ołbinie.

Poezja św. Edyty Stein stała się podstawą dwunastu nowych kompozycji polskich twórców. Wszystkie znalazły się na wydanej właśnie płycie „Droga do światła”, nagranej przez Wrocławski Chór Żeński i Męski Zespół Wokalny I Signori pod dyrekcją Izabeli Polakowskiej-Rybskiej. To wyjątkowy projekt, który łączy współczesną muzykę chóralną z duchowym dziedzictwem wrocławskiej świętej.

Ponad godzina muzyki, sześciu kompozytorów i dwanaście światowych premier fonograficznych. Tak w liczbach można przedstawić album „Droga do światła”. Za tymi liczbami kryje się jednak kilkuletnia historia artystycznych poszukiwań, których wspólnym mianownikiem stała się postać Edyty Stein – filozof, karmelitanki i patronki Europy.

Pomysłodawczynią przedsięwzięcia jest wrocławska dyrygentka Izabela Polakowska-Rybska, która prowadzi dwa zespoły: Wrocławski Chór Żeński oraz Męski Zespół Wokalny I Signori. To właśnie z myślą o nich zamówiła u współczesnych polskich kompozytorów utwory wykorzystujące teksty świętej. – Od początku zależało mi na stworzeniu projektu, w którym słowo i muzyka będą się wzajemnie dopełniać. Poezja Edyty Stein, niezwykle głęboka, pełna duchowych poszukiwań, ale też bardzo ludzkich emocji, wydała mi się wyjątkową inspiracją dla współczesnych kompozytorów. Chciałam, aby jej myśli otrzymały nowe muzyczne życie, a dwa prowadzone przeze mnie zespoły, tak odmienne pod względem barwy i ekspresji, mogły opowiedzieć tę historię na swój własny sposób – opowiada.

Pierwsze wykonania odbyły się jesienią 2025 roku. Teraz muzyka została utrwalona na płycie, dzięki czemu może dotrzeć do znacznie szerszego grona odbiorców.

Pomysł narodził się we Wrocławiu

Zainteresowanie Edytą Stein nie było przypadkowe. Początków przedsięwzięcia można szukać w koncertach związanych z obchodami Dni Jadwiżańskich w Trzebnicy. W kolejnych latach pojawił się pomysł, aby twórczość świętej stała się bezpośrednią inspiracją dla muzyków. Znaczenie miała również bliskość Domu Edyty Stein przy ul. Nowowiejskiej we Wrocławiu, znajdującego się niedaleko miejsca prób chórów prowadzonych przez Izabelę Polakowską-Rybską.

Początkowo rozważano przygotowanie nowych tłumaczeń jej poezji. Ostatecznie punktem wyjścia stał się zbiór tekstów świętej, z którego kompozytorzy mogli wybierać utwory najbardziej odpowiadające ich artystycznej wrażliwości. – Zależało mi na wzbogaceniu współczesnej polskiej literatury chóralnej o wartościowe kompozycje przeznaczone na chóry jednorodne. Zaprosiłam do współpracy twórców o różnych językach muzycznych i odmiennych wrażliwościach artystycznych, pozostawiając im przestrzeń do indywidualnej interpretacji poezji Edyty Stein. Ich twórczość pozostaje mi bliska i inspiruje mnie – zaznacza.

Podkresla przy tym, że dzięki temu powstały utwory niezwykle różnorodne, wymagające od wykonawców zarówno dużej świadomości muzycznej, jak i emocjonalnego zaangażowania. – Jako artyści stajemy się pośrednikami między kompozytorem a słuchaczem. To my nadajemy brzmienie zapisanym nutom, przekazujemy treść i emocje, starając się jak najpełniej odczytać i oddać intencje twórcy. W muzyce wokalnej szczególne znaczenie ma słowo, które niesie ze sobą własny sens, historię i emocjonalny ciężar. Naszym zadaniem jest nie tylko pięknie je zaśpiewać, ale sprawić, by naprawdę wybrzmiało i poruszyło odbiorcę – tłumaczy.

Wyraża też nadzieję, że te kompozycje będą wykonywane przez kolejne zespoły, zyskując nowe interpretacje i nowe życie. – Bo właśnie w tym dostrzegam jedną z największych wartości muzyki , choć zapisana w nutach pozostaje niezmienna, za każdym razem może opowiadać tę samą historię nieco inaczej – dodaje dyrygentka.

Do projektu zaproszono Łukasza Bzowskiego, Annę Rocławską-Musiałczyk, Sebastiana Szymańskiego, Dominika Lasotę, Michała Ziółkowskiego i Marka Raczyńskiego. Każdy z nich zaproponował własną interpretację tekstów Edyty Stein. W rezultacie powstało dwanaście kompozycji, które różnią się nie tylko muzycznym charakterem, ale również emocjonalnym ciężarem.

Od szeptu i krzyku do spokojnej modlitwy

Szczególną cechą albumu jest zestawienie dwóch odmiennych brzmień: chóru żeńskiego i męskiego. Dyrygentka świadomie zrezygnowała z połączenia zespołów w jeden chór mieszany. – Chór żeński i męski dysponują zupełnie inną paletą barw i możliwości ekspresyjnych. Ta odmienność stała się jednym z najciekawszych elementów całego projektu. W niektórych kompozycjach głos staje się niemal krzykiem, wyrazem cierpienia, niepokoju czy wewnętrznego rozdarcia, w innych prowadzi słuchacza ku wyciszeniu, modlitwie i nadziei. Fascynuje mnie to, jak wiele emocji można przekazać samym ludzkim głosem. czasami najważniejsze nie jest nawet to, co wyśpiewujemy, ale to, co pozostaje w ciszy między dźwiękami – tłumaczy.

565169813_829501522768119_5632677269054100276_n.jpgfot. archiwum projektu
Izabela Polakowska-Rybska.

Jedną z najbardziej wyrazistych kompozycji są „Sentencje czerwca 1940 roku” Sebastiana Szymańskiego. To utwór napisany do tekstu powstałego już w czasie II wojny światowej. Kompozytor wykorzystał nietypowe środki ekspresji. Oprócz śpiewu pojawiają się szept, krzyk i tupanie. Dzięki temu dramatyczne pytania o cierpienie, zło i obecność Boga w historii otrzymują wyjątkowo przejmującą oprawę.

Inny charakter ma „Kim jesteś, słodkie Światło?” Anny Rocławskiej-Musiałczyk. Kompozycja z partią sopranową Adriany Masiak jest muzyczną interpretacją mistycznej modlitwy Edyty Stein do Ducha Świętego. Delikatne współbrzmienia chóru budują atmosferę skupienia i kontemplacji. Z kolei „Chcę pod krzyżem stać przy Tobie” Sebastiana Szymańskiego, przeznaczone na chór żeński, fortepian i wiolonczelę, prowadzi słuchacza ku doświadczeniu cierpienia Maryi stojącej pod krzyżem Chrystusa.

Na płycie nie brakuje także utworów pełnych nadziei. „Ostermorgen” Marka Raczyńskiego przywołuje obraz wielkanocnego poranka, a zamykające album „Regina Pacis” tego samego kompozytora jest modlitwą do Maryi, Królowej Pokoju.

Płyta, do której można wracać

Album został ułożony w przemyślaną całość. Otwiera go „U steru” Łukasza Bzowskiego, opowieść o człowieku poszukującym kierunku pośród burzy. Kolejne utwory prowadzą przez doświadczenia cierpienia, modlitwy, przemiany i nadziei.

Nie jest to jednak muzyczna biografia Edyty Stein. Kompozytorzy nie próbowali odtwarzać kolejnych etapów jej życia. Zamiast tego sięgnęli po jej myśli i duchowe doświadczenia, nadając im współczesną formę.
W nagraniach uczestniczyli również soliści i instrumentaliści. Obok Adriany Masiak usłyszeć można pianistkę Monikę Kruk, wiolonczelistę Tomasza Darocha oraz recytacje Alicji Treli.

Ważną częścią wydawnictwa jest starannie przygotowany booklet. Zawiera omówienie całego albumu, informacje o twórcach i wykonawcach oraz teksty wykorzystanych utworów wraz z polskimi tłumaczeniami. Dzięki temu słuchacz może nie tylko poznawać muzykę, ale również śledzić słowa, które stały się inspiracją dla kompozytorów.

Muzyczny pomnik Edyty Stein

Decyzja o nagraniu płyty zapadła po koncertowych prawykonaniach utworów. Izabela Polakowska-Rybska przyznaje, że ogrom pracy włożonej w przygotowanie kompozycji skłonił ją do poszukania sposobu na ich trwałe zachowanie. – Koncert jest wydarzeniem niezwykłym, ale ulotnym. Muzyka wybrzmiewa, zapada cisza i pozostaje wspomnienie. Kiedy po raz pierwszy wykonaliśmy te kompozycje, poczułam, że nie możemy pozwolić, aby ich historia zakończyła się wraz z ostatnim dźwiękiem koncertu. Nagranie płyty stało się dla mnie naturalną kontynuacją tej artystycznej drogi, ale również formą upamiętnienia Edyty Stein. Chciałam, aby jej słowa, odczytane na nowo przez współczesnych kompozytorów, pozostały z nami na dłużej i mogły poruszać kolejnych słuchaczy – mówi.

Wydanie płyty ma jednak znaczenie wykraczające poza sam projekt artystyczny. Dwanaście nowych kompozycji wzbogaca współczesny polski repertuar chóralny, a jednocześnie pozwala spojrzeć na Edytę Stein z mniej znanej perspektywy – nie tylko jako filozof, karmelitankę i męczennicę, ale również autorkę poezji i modlitw.

Dla Izabeli Polakowskiej-Rybskiej ważne jest właśnie to połączenie. – W twórczości Edyty Stein porusza mnie przede wszystkim niezwykła głębia jej poszukiwań – prawdy, sensu, wiary i światła, nawet w obliczu cierpienia. To pytania, które pozostają aktualne niezależnie od czasu, w którym żyjemy. Wierzę, że muzyka pozwala dotrzeć do tych treści w sposób szczególny, czasem głębiej niż samo słowo. Chciałabym, aby ta płyta była dla słuchaczy nie tylko doświadczeniem artystycznym, ale również zaproszeniem do zatrzymania się, refleksji i odnalezienia w tej muzyce czegoś własnego – podkreśla.

„Droga do światła” jest więc nie tylko zapisem wyjątkowego przedsięwzięcia muzycznego. To również zaproszenie do odkrywania twórczości świętej, której życie było nieustannym poszukiwaniem prawdy. Tym razem przewodnikiem po jej świecie stała się muzyka.

Powstanie kompozycji wsparło finansowo Centrum Historii Zajezdnia. Projekt był również związany z pracą naukową dyrygentki, która otrzymała środki na jego realizację w ramach Stypendium Prezydenta Miasta Wrocławia. Gdzie można nabyć płytę? Zainteresowani powinni się skontaktować bezpośrednio z chórami zaangażowanymi w projekt: www.wroclawskichorzenski.pl lub www.isignori.pl